Artykuł analizuje problematykę odpłatności za polskie normy elektryczne, które są przywoływane w rozporządzeniach ministerialnych jako obowiązkowe. W ramach protestu przeciwko ograniczaniu jawności prawa, przybliżamy treść normy PN-HD 60364-1:2010. Dokument ten jest „częścią pierwszą” fundamentu przepisów elektrycznych, definiującą wymagania podstawowe, zasady ochrony dla zapewnienia bezpieczeństwa oraz wytyczne projektowe dla instalacji niskiego napięcia w obiektach budowlanych.
W Polsce obowiązuje żelazna zasada: ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi. Obywatel ma obowiązek stosować się do przepisów, a państwo ma obowiązek umożliwić mu ich bezpłatne poznanie. Jednak w polskim systemie prawnym istnieje niebezpieczna „szara strefa” – normy techniczne. Aby przełamać tę barierę, udostępniliśmy zbiór wykupionych przez nas norm budowlanych, z których każdy może teraz skorzystać bezpłatnie. O tym, dlaczego zdecydowaliśmy się na ten krok i jakie ma on znaczenie dla praworządności, opowiada dr Piotr Semeniuk w 30. odcinku podcastu.
Fundament wszystkich instalacji: PN-HD 60364-1:2010
Norma PN-HD 60364-1:2010, dotycząca wymagań podstawowych i ustalania ogólnych charakterystyk instalacji elektrycznych, nie jest jedynie zbiorem definicji dla teoretyków. To najważniejszy dokument, na którym opiera się bezpieczeństwo elektryczne w budynkach. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, cała seria norm PN-HD 60364 jest obowiązkowa przy projektowaniu i budowie każdej nowej instalacji w kraju.
To właśnie ta norma określa zakres stosowania przepisów, podstawowe zasady ochrony dla zapewnienia bezpieczeństwa oraz sposób oceny ogólnych charakterystyk instalacji. Dlaczego zatem dostęp do fundamentu wiedzy o bezpieczeństwie elektrycznym jest płatny?
Problem płatnego dostępu do fundamentów prawa technicznego
Obecnie Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) traktuje normy jak produkt rynkowy, sprzedając dostęp do nich za niemałe kwoty. Uważamy, że jest to sytuacja niedopuszczalna z kilku powodów:
Kupujesz lub sprzedajesz nieruchomość?
Uniknij kosztownych błędów! W 60 sekund odpowiedz na 5 prostych pytań, a my powiemy Ci, na co uważać!
Publikując poniższą normę, przywracamy jawność standardom, które bezpośrednio wpływają na Twoje zdrowie i komfort życia.
HD 60364-1 zawiera zasady projektowania, montażu i sprawdzania instalacji elektrycznych niskiego napięcia. Zasady te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa osób, żywego inwentarza i mienia przed zagrożeniami i szkodami, jakie mogą powstać w rozsądnie użytkowanych instalacjach elektrycznych, i zapewnienie właści- wego działania tych instalacji.
11.1 HD 60364-1 dotyczy projektowania, wykonywania i sprawdzania instalacji elektrycznych, przeznaczonych do stosowania:
a) w obiektach mieszkalnych;
b) w obiektach handlowych;
c) w obiektach użyteczności publicznej;
d) w obiektach przemysłowych;
e) w obiektach rolnych i ogrodniczych;
f) w budynkach prefabrykowanych;
g) w przyczepach turystycznych, na terenach kampingowych i im podobnych;
h) na placach budowy, wystawach, targach i innych prowizorycznych instalacjach;
i) w basenach jachtowych;
j) w zewnętrznym oświetleniu i w podobnych instalacjach (patrz, jednakże,11.3 e));
k) w pomieszczeniach medycznych;
l) w jednostkach ruchomych lub przenośnych;
m) w urządzeniach fotowoltaicznych;
n) w niskonapięciowych zespołach prądotwórczych.
UWAGA: Pojęcie „obiektu” obejmuje teren i wszystkie urządzenia łącznie z należącymi do niego budynkami.
11.2 HD 60364-1 obejmuje
a) obwody elektryczne zasilane napięciem nominalnym do 1 000 V prądu przemiennego lub do 1 500 V prądu stałego włącznie;
Preferowanymi w niniejszej normie częstotliwościami prądu przemiennego są częstotliwości 50 Hz, 60 Hz i 400 Hz. Nie wyklucza się stosowania do celów specjalnych innych częstotliwości.
b) obwody niestanowiące wewnętrznego oprzewodowania aparatów, pracujące przy napięciach przekraczają- cych 1 000 V, a wyprowadzone z instalacji mającej napięcie nieprzekraczające 1 000 V prądu przemiennego, np. obwody lamp wyładowczych i filtrów elektrostatycznych;
c) oprzewodowania i przewody nie objęte wyraźnie normami wyrobów;
d) wszystkie instalacje odbiorcze usytuowane na zewnątrz budynków;
e) oprzewodowanie stałe przeznaczone do celów informatyki, telekomunikacji, sygnalizacji, sterowania i im podobnych (z wyjątkiem wewnętrznego oprzewodowania aparatury);
f) rozbudowę lub zmianę instalacji, jak również – uzależnione od rozbudowy lub zmiany – części istniejącej instalacji.
UWAGA: Reguły HD 60364-1 są ogólnie przeznaczone do stosowania w instalacjach elektrycznych, ale w pewnych przy- padkach może zaistnieć potrzeba ich uzupełnienia wymaganiami lub zaleceniami innych norm CENELEC (np. w przypadku instalacji w gazowym środowisku wybuchowym).
1) Układ numeracji jest objaśniony w Załączniku A do normy IEC 60364-1:2005.
11.3 HD 60364-1 nie ma zastosowania w przypadku:
a) wyposażenia trakcji elektrycznej, łącznie z taborem i urządzeniami sygnalizacji;
b) wyposażenia elektrycznego pojazdów silnikowych, z wyjątkiem omawianego w Części 7;
c) instalacji elektrycznych na statkach oraz na ruchomych i stałych przybrzeżnych platformach;
d) instalacji elektrycznych statków powietrznych;
e) publicznych instalacji oświetlenia ulic, które są częścią publicznej sieci energetycznej;
f) instalacji w kopalniach i kamieniołomach;
g) wyposażenia przeciwzakłóceniowego radiowego, jeżeli nie wpływa ono na bezpieczeństwo instalacji;
h) ogrodzeń elektrycznych;
i) zewnętrznych urządzeń piorunochronnych (LPS) obiektów budowlanych;
UWAGA: Zjawiska atmosferyczne są rozpatrywane w HD 60364-1, ale tylko w zakresie ich oddziaływania na instalacje elektryczne (np. pod względem doboru urządzeń do ograniczania przepięć).
j) pewnych aspektów instalacji dźwigowych;
k) wyposażenia elektrycznego maszyn.
11.4 HD 60364-1 nie jest przeznaczony do stosowania w odniesieniu do:
UWAGA 1: Jednakże kraje chcące to uczynić mogą w tym celu użyć tego dokumentu w całości lub w części.
UWAGA 2: Zgodnie z HD 637, który zawiera wspólne reguły projektowania i montażu instalacji elektroenergetycznych w sieciach o napięciach znamionowych powyżej 1 kV prądu przemiennego i znamionowej częstotliwości do 60 Hz włącz- nie, urządzenia niskiego napięcia prądu przemiennego i prądu stałego, do ochrony i monitorowania, powinny odpowiadać wymaganiom wieloczęściowego HD 60364.
11.5 Wyposażenie elektryczne jest rozpatrywane jedynie w takim zakresie, w jakim jego dobór i zastosowanie są związane z instalacją elektryczną.
Dotyczy to również zespołów wyposażenia elektrycznego zgodnego ze stosownymi normami.
Do stosowania niniejszego dokumentu są niezbędne podane niżej dokumenty powołane. W przypadku powołań datowanych ma zastosowanie wyłącznie wydanie cytowane. W przypadku powołań niedatowanych stosuje się ostatnie wydanie dokumentu powołanego (łącznie ze zmianami).
Powołania normatywneUWAGA 1: W odniesieniu do państw, które – nie dysponując jeszcze własnymi uregulowaniami z zakresu instalacji elek- trycznych – uznają za niezbędne ustalenie w tym celu prawnych wymagań, zaleca się, aby takie wymagania były ograni- czone do zasad podstawowych, które – z uwagi na postęp techniczny – nie będą przedmiotem częstych modyfikacji. Treść Rozdziału 13 może być wykorzystana jako podstawa takich uregulowań.
UWAGA 2: Niniejszy rozdział zawiera wymagania podstawowe. W innych częściach niniejszej normy mogą być podane wymagania bardziej szczegółowe.
131 Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa
131.1 Postanowienia ogólne
Podane wymagania od 131.2 do 131.7 mają zapewnić bezpieczeństwo ludziom, żywemu inwentarzowi i mieniu przed zagrożeniami i szkodami, jakie mogą powstawać przy właściwym użytkowaniu instalacji elektrycznych. Wymagania te, przeznaczone do zapewnia bezpieczeństwa żywego inwentarza, mają zastosowanie w prze- znaczonych dla niego miejscach.
UWAGA: W instalacjach elektrycznych mogą wystąpić następujące zagrożenia:
131.2 Ochrona przed porażeniem elektrycznym
131.2.1 Ochrona podstawowa (ochrona przed dotykiem bezpośrednim)
UWAGA: W przypadku instalacji, sieci i urządzeń niskonapięciowych ochrona podstawowa odpowiada zwykle ochronie przed dotykiem bezpośrednim.
Należy zapewnić ochronę ludzi i zwierząt domowych przed zagrożeniami, które mogą powstawać w wyniku dotyku czynnych części instalacji.
Ochrona ta może być osiągnięta jedną z następujących metod:
131.2.2 Ochrona przy uszkodzeniu (ochrona przy dotyku pośrednim)
UWAGA: W przypadku instalacji, sieci i urządzeń niskonapięciowych, ochrona przy uszkodzeniu odpowiada zwykle ochronie przy dotyku pośrednim, głównie z uwagi na uszkodzenie izolacji podstawowej.
Należy zapewnić ochronę ludzi i zwierząt domowych przed zagrożeniami, które mogą powstawać w wyniku dotyku dostępnych części przewodzących instalacji.
Ochrona ta może być osiągnięta jedną z następujących metod:
131.3 Ochrona przed skutkami cieplnymi
Instalacja elektryczna powinna być wykonana tak, aby zminimalizowane zostało ryzyko uszkodzenia lub zapalenia materiałów palnych wskutek wysokiej temperatury lub łuku elektrycznego. Ponadto, podczas normalnej pracy urządzenia elektrycznego nie powinno istnieć ryzyko poparzenia ludzi lub zwierząt domowych.
131.4 Ochrona przed przeciążeniami
Ludzi i zwierzęta domowe należy chronić przed obrażeniami, a mienie przed uszkodzeniem wskutek nadmiernych temperatur lub naprężeń elektromechanicznych wywołanych przez jakiekolwiek, możliwe do wystąpienia w przewodach prądy przeciążeniowe.
Ochrona może być osiągnięta przez ograniczenie prądu przeciążeniowego do bezpiecznej wartości lub czasu jego trwania.
131.5 Ochrona przed prądami zwarciowymi
Przewody inne niż przewody czynne oraz jakiekolwiek inne części przeznaczone do przewodzenia prądu zwarciowego powinny być zdolne przewodzić ten prąd bez osiągnięcia nadmiernej temperatury. Urządzenia elektryczne, z przewodami włącznie, powinny być zaopatrzone w mechaniczną ochronę przed naprężeniami elektromechanicznymi od prądów zwarciowych, konieczną do zapobieżenia obrażeniom lub uszkodzeniom osób, zwierząt lub mienia.
Przewody czynne powinny być chronione przed prądami przeciążeniowymi, powstającymi pod wpływem uszko- dzeń, metodami podanymi w 131.4.
UWAGA: Zaleca się zwrócenie szczególnej uwagi na prądy przewodów PE i przewodów uziemiających.
131.6 Ochrona przed zakłóceniami napięciowymi i środki przeciw oddziaływaniom elektromagnetycznym
131.6.1 Ludzi i zwierzęta domowe należy chronić przed urazami, a mienie przed jakimikolwiek szkodliwymi skutkami, będącymi konsekwencją zwarcia między częściami czynnymi obwodów zasilanych różnymi napię- ciami.
131.6.2 Ludzi i zwierzęta domowe należy chronić przed urazami, a mienie przed uszkodzeniami, będącymi konsekwencją przepięć, takich jak powodowane wyładowaniami atmosferycznymi lub czynnościami łączenio- wymi.
UWAGA: Ochrona przed bezpośrednimi uderzeniami piorunów, patrz norma wieloczęściowa EN 62305.
131.6.3: Ludzi i zwierzęta domowe należy chronić przed urazami, a mienie przed uszkodzeniami będącymi konsekwencją obniżonego napięcia i jakiegokolwiek późniejszego powrotu napięcia.
131.6.4 Instalacja powinna mieć odpowiedni poziom odporności na zakłócenia elektromagnetyczne, tak aby mogła działać prawidłowo w określonym środowisku. Projekt instalacji powinien uwzględniać przewidywane promieniowania elektromagnetyczne, generowane przez instalację lub zainstalowane urządzenia, które powinny być właściwe dla stosowanych w instalacji lub do niej przyłączonych odbiorników prądowych.
131.7 Ochrona przed przerwaniem zasilania
Tam, gdzie spodziewane jest wystąpienie niebezpieczeństwa lub uszkodzenia wskutek przerwy w zasilaniu, należy zapewnić stosowne rezerwy w instalacji lub w zainstalowanych urządzeniach.
132.1 Postanowienia ogólne
Przy projektowaniu instalacji elektrycznej należy wziąć pod uwagę następujące czynniki, aby zapewnić
Informacje, służące za podstawę do projektowania, są podane w 132.2 do 132.5. Wymagania, którym projekt powinien odpowiadać, są ustalone w 132.6 do 132.12.
132.2 Charakterystyki dostępnego zasilania lub zasilań
Przy projektowaniu instalacji elektrycznych zgodnie z dokumentem wieloczęściowym HD 60364 niezbędna jest znajomość danych charakterystycznych zasilania. Stosowne informacje, pochodzące od operatora sieci są niezbędne do zaprojektowania – zgodnie z dokumentem wieloczęściowym HD 60364 – bezpiecznej instalacji. W celu wykazania zgodności z dokumentem wieloczęściowym HD 60364, dane charakterystyczne zasilania powinny być włączone do dokumentacji. Jeżeli operator sieci zmieni dane charakterystyczne zasilania, to może to mieć wpływ na bezpieczeństwo instalacji.
132.2.1 Rodzaj prądu: przemienny i/lub stały.
132.2.2 Funkcje przewodów:
UWAGA: Funkcja niektórych przewodów może być zespolona w pojedynczym przewodzie.
132.2.3 Wartości i dopuszczalne odchylenia:
132.2.4 Środki ochrony związane w sposób naturalny z układem zasilania, np. uziemienie punktu neutralnego lub środkowego
132.2.5 Wymagania szczególne dostawcy energii elektrycznej
132.3 Rodzaj wymagań
Liczba i rodzaj obwodów przeznaczonych do oświetlenia, ogrzewania, napędów, sterowania, sygnalizacji, przekazywania informacji, telekomunikacji itd. powinny być ustalone przez podanie:
132.4 Układy zasilania elektrycznego instalacji bezpieczeństwa lub źródło zasilania awaryjnego
132.5 Warunki środowiskowe
Projekt instalacji elektrycznej powinien uwzględniać warunki środowiskowe, w jakich ona będzie pracować, patrz: HD 60364-5-51 i EN 60721.
132.6 Przekrój przewodów
Przekrój poprzeczny przewodów powinien być określony zarówno dla warunków normalnej pracy, jak i dla warunków zwarciowych stosownie do:
a) maksymalnej ich dopuszczalnej temperatury;
b) dopuszczalnego spadku napięcia;
c) naprężeń elektromechanicznych, jakie mogą wystąpić z powodu prądów zwarć doziemnych i międzyprzewodowych;
d) innych naprężeń mechanicznych, na jakie mogą być narażone przewody;
e) impedancji maksymalnej z uwagi na działanie zabezpieczeń przed prądami zwarciowymi;
f) metody instalacyjnej.
UWAGA: Wyszczególnione powyżej pozycje dotyczą przede wszystkim bezpieczeństwa instalacji elektrycznych. Przekroje przewodów większe niż wymagane ze względów bezpieczeństwa mogą być pożądane ze względów ekonomicznych.
132.7 Oprzewodowanie i sposoby instalowania
Przy doborze rodzaju oprzewodowania i sposobu instalowania należy brać pod uwagę:
132.8 Urządzenia zabezpieczające
Rodzaje i dane znamionowe urządzeń zabezpieczających powinny być dobrane z uwagi na ich funkcję, jaką może być np. zabezpieczenie przed skutkami:
Urządzenia zabezpieczające powinny działać przy wartościach prądu, napięcia i czasu – właściwie dostosowanych do parametrów obwodów i do możliwości zagrożenia.
132.9 Wyłączenie awaryjne
Gdy w razie niebezpieczeństwa konieczne jest natychmiastowe wyłączenie zasilania, urządzenie wyłączające powinno być zainstalowane w taki sposób, aby było łatwo rozpoznawalne oraz szybko i skutecznie uruchomiane.
132.10 Urządzenia rozłączające
Urządzenia rozłączające powinny być zastosowane w taki sposób, aby pozwalały na łączenie i/lub odłączenie instalacji elektrycznej, obwodów lub poszczególnych aparatów, jeżeli jest to wymagane ze względu na pracę, sprawdzenie, wykrywanie uszkodzenia, wykonywanie prób, konserwację i naprawę.
132.11 Zapobieganie wzajemnemu szkodliwemu oddziaływaniu
Instalacja elektryczna powinna być wykonana tak, aby nie występowało wzajemne szkodliwe oddziaływanie między instalacjami elektrycznymi a instalacjami nieelektrycznymi.
132.12 Dostępność wyposażenia elektrycznego
Wyposażenie elektryczne powinno być zastosowane w taki sposób, aby zapewnić w stopniu koniecznym:
132.13 Dokumentacja instalacji elektrycznej
Każda instalacja elektryczna powinna mieć odpowiednią dokumentację.
133 Dobór wyposażenia elektrycznego
133.1 Postanowienia ogólne
Każdy element wyposażenia powinien spełniać wymagania właściwych Norm Europejskich (EN), Dokumentów Harmonizacyjnych (HD) lub normy krajowej wdrażającej dokument HD. W przypadku braku właściwej EN lub HD, urządzenie powinno spełniać wymagania odpowiedniej normy krajowej. W innych przypadkach, bazując na decyzjach Komitetu Krajowego, można odwołać się albo do norm IEC, które nie są aprobowane przez CENELEC, albo do norm krajowych innego państwa. Tam gdzie brak jest odpowiednich norm, element wyposażenia powinien być dobierany na zasadzie specjalnego uzgodnienia pomiędzy osobą specyfikującą instalację a instalatorem.
133.2 Parametry techniczne
Każdy element dobranego wyposażenia elektrycznego powinien mieć odpowiednie parametry techniczne do- stosowane do wartości i warunków, na których jest oparty projekt instalacji elektrycznej (patrz Rozdział 132), i powinien w szczególności spełniać poniższe wymagania.
133.2.1 Napięcie
Wyposażenie elektryczne powinno być dobierane ze względu na maksymalne napięcie w stanie ustalonym (wartość skuteczną w przypadku prądu przemiennego), jak również na możliwe do wystąpienia przepięcia.
UWAGA: W pewnych przypadkach określonego wyposażenia może być wymagane uwzględnienie najniższych wartości napięć, które mogą wystąpić.
133.2.2 Prąd
Całe wyposażenie elektryczne powinno być dobierane ze względu na maksymalny prąd ustalony (wartość skuteczną w przypadku prądu przemiennego), jaki to wyposażenie musi przewodzić w normalnych warunkach eksploatacji oraz ze względu na prąd mogący wystąpić w warunkach awaryjnych i w czasie (np. w czasie dzia- łania zabezpieczeń, jeżeli istnieją), w jakim może być spodziewany jego przepływ.
133.2.3 Częstotliwość
Jeżeli częstotliwość ma wpływ na właściwości wyposażenia elektrycznego, to jego znamionowa częstotliwość powinna odpowiadać częstotliwości, jaka może wystąpić w danym obwodzie.
133.2.4 Współczynnik obciążenia
Całe wyposażenie elektryczne, które jest dobierane na podstawie jego charakterystyki mocy, powinno być dostosowane do wymaganego obciążenia z uwzględnieniem przewidywanych warunków eksploatacji, patrz IEV 691-10-02.
133.3 Warunki instalowania
Całe wyposażenie elektryczne powinno być dobrane tak, aby bezpiecznie wytrzymywało naprężenia i warunki środowiskowe (patrz 132.5), charakterystyczne dla miejsca zainstalowania, na jakie może być ono narażone. Jeżeli jednak jakiś element wyposażenia nie ma wymaganych właściwości odpowiadających jego miejscu za- instalowania, to może być on zastosowany pod warunkiem, że jest zapewnione odpowiednie zabezpieczenie dodatkowe, stanowiące część kompletnej instalacji elektrycznej.
133.4 Zapobieganie szkodliwym skutkom
Całe wyposażenie elektryczne powinno być dobrane tak, aby nie powodowało szkodliwych skutków w innym wyposażeniu lub nie wpływało ujemnie na zasilanie podczas normalnej eksploatacji łącznie z procesami łączeniowymi. W tym kontekście do czynników, które mogą mieć wpływ, należą np.:
134 Montaż i sprawdzanie odbiorcze instalacji elektrycznych
134.1 Montaż
134.1.1 Dobra jakość montażu instalacji elektrycznej powinna być zapewniona dzięki zaangażowaniu kompetentnych osób i użyciu właściwych materiałów. Wyposażenie elektryczne powinno być instalowane zgodnie z instrukcjami dostarczonymi przez producentów tego wyposażenia.
134.1.2 Podczas montażu nie powinny ulegać pogorszeniu, określone zgodnie z Rozdziałem 133, parametry techniczne wyposażenia elektrycznego.
134.1.3 Przewody powinny być oznaczone zgodnie z EN 60446. Jeżeli niezbędna jest identyfikacja zacisków, to powinny być one oznaczone zgodnie z EN 60445.
134.1.4 Połączenia między przewodami i między przewodami a innym wyposażeniem elektrycznym powinny być wykonane w taki sposób, aby zapewniony był bezpieczny i pewny styk.
134.1.5 Całe wyposażenie elektryczne powinno być zainstalowane tak, aby nie zostały pogorszone zaprojektowane warunki chłodzenia.
134.1.6 Całe wyposażenie elektryczne mogące powodować wysokie temperatury lub powstawanie łuków elektrycznych powinno być umieszczone lub osłonięte tak, aby zminimalizowane było ryzyko zapalenia materiałów palnych. Jeżeli temperatura jakichkolwiek dostępnych części wyposażenia elektrycznego może spowodować poparzenie ludzi, to części te należy umieścić lub osłonić tak, aby uniemożliwić przypadkowy ich dotyk.
134.1.7 Jeżeli ze względów bezpieczeństwa są niezbędne odpowiednie sygnały i/lub napisy ostrzegawcze, to powinny być one zapewnione.
134.1.8 Jeżeli instalacja jest wykonywana przy użyciu nowych materiałów, wynalazków lub metod prowadzących do odstępstw od zasad dokumentu wieloczęściowego HD 60364, to wynikowy stopień bezpieczeństwa instalacji nie powinien być mniejszy niż uzyskiwany zgodnie z dokumentem wieloczęściowym HD 60364.
134.1.9 W przypadku uzupełnienia lub zmiany istniejącej instalacji, należy się upewnić, że dane znamionowe i stan istniejącego wyposażenia, które będzie musiało wytrzymywać jakiekolwiek dodatkowe obciążenie, będzie w zmienionych warunkach odpowiednie. Ponadto, odpowiednie powinny być układy uziemień i połączeń wyrównawczych – jeżeli są niezbędne, jako środek ochrony zastosowany dla bezpieczeństwa tego uzupełnienia lub zmiany.
134.2 Sprawdzanie odbiorcze
Instalacje elektryczne powinny być zweryfikowane, przed ich oddaniem do eksploatacji i po każdej znaczącej modyfikacji, w celu potwierdzenia właściwego wykonania robót zgodnie z wymaganiami niniejszej normy.
134.3 Sprawdzanie okresowe
Zaleca się, aby każda instalacja elektryczna była poddawana okresowemu sprawdzeniu.
Do celów niniejszego dokumentu zastosowanie mają terminy i definicje z IEC 60050-826. Dalsze objaśnienia różnych terminów z IEV 826, patrz Załącznik B.
Ustalanie wyszczególnionych niżej właściwości instalacji powinno być dokonywane zgodnie z przywołanymi rozdziałami:
Powyższe właściwości powinny być uwzględniane przy doborze metod ochrony dla zapewnienia bezpieczeństwa (patrz HD 60364-4-41 do IEC 60364-4-44) oraz przy doborze i montażu wyposażenia (HD 60364-5-51 do IEC 60364-5-55).
UWAGA: W przypadku innych typów instalacji, na przykład instalacji telekomunikacyjnych lub elektronicznych systemów domowych i budowlanych (HBES) itd., w grę wchodzą – właściwe dla typu rozpatrywanej instalacji – normy CENELEC lub IEC. W przypadku instalacji telekomunikacyjnych powinny być brane pod uwagę również publikacje ITU-T i ITU-R.
Maksymalne zapotrzebowanie mocy i niejednoczesność
Przy projektowaniu ekonomicznej i niezawodnej instalacji w granicach dopuszczalnego nagrzewania i dopuszczalnych spadków napięcia zasadniczą sprawą jest ustalenie maksymalnej mocy zapotrzebowanej. Przy ustalaniu maksymalnej mocy zapotrzebowanej dla instalacji, lub jej części, może być brana pod uwagę niejednoczesność.
312 Układ przewodów i jego uziemienie
Należy ustalić następujące cechy charakterystyczne:
312.1 Przewody prądowe w zależności od rodzaju prądu
UWAGA: Podany w niniejszym punkcie opis układów przewodów nie jest kompletny. Zawiera on przykłady typowych układów. Zaleca się zgłoszenie do CENELEC innych układów.
W niniejszej normie uwzględniono następujące układy przewodów prądowych w normalnych warunkach pracy:
Rysunek 1
Rysunek 2
Rysunek 3
Rysunek 4
Rysunek 5Trójfazowy, 4-przewodowy z przewodem neutralnym lub przewodem PEN. Zgodnie z definicją PEN nie jest przewodem czynnym, ale przewodem przewodzącym prąd roboczy.
UWAGA 1: W przypadku układu jednofazowego 2-przewodowego, który pochodzi z układu trójfazowego 4-przewodowego, te dwa przewody są albo dwoma przewodami liniowymi, albo przewodem liniowym i przewodem neutralnym lub przewodem liniowym i przewodem PEN.
UWAGA 2: W instalacjach z całkowitym obciążeniem włączonym między fazy, instalacja przewodu neutralnego może nie być konieczna.
312.1.2 Przewody prądowe w obwodach prądu stałego
Rysunek 6 i 7UWAGA: Przewody PEL i PEM nie są przewodami czynnymi, chociaż przewodzą one prąd roboczy. Zatem stosuje się oznaczenie układu 2-przewodowego lub układu 3-przewodowego.
312.2 Rodzaje uziemienia układu
W niniejszej normie wzięto pod uwagę następujące rodzaje uziemienia układu.
UWAGA 1: Rysunki od 31A1 do 31G1 i Rysunki od A.1 do A.3 przedstawiają przykłady powszechnie stosowanych układów trójfazowych. Rysunki od 31H do 31M i Rysunki od A.4 do A.6 przedstawiają przykłady powszechnie stosowanych układów prądu stałego.
UWAGA 2: Linie przerywane pokazują części układu, które nie są objęte zakresem tej normy, podczas gdy linie ciągłe pokazują część, która jest objęta tą normą.
UWAGA 3: W przypadku układów prywatnych, źródło i/lub układ rozdzielczy mogą być rozpatrywane jako część instalacji w znaczeniu niniejszej normy. Dla tego przypadku, rysunki mogą być przedstawione w całości liniami ciągłymi.
UWAGA 4: Użyte symbole mają następujące znaczenie:
Pierwsza litera – Powiązanie układu sieci z ziemią:
T=bezpośrednie połączenie jednego punktu z ziemią;
I=wszystkie części czynne izolowane od ziemi lub jeden punkt połączony z ziemią przez dużą impedancję.
Druga litera – Powiązanie części przewodzących dostępnych instalacji z ziemią:
T = bezpośrednie połączenie elektryczne części przewodzących dostępnych z ziemią, niezależnie od uziemienia jakiegokolwiek punktu układu sieci;
N = bezpośrednie połączenie elektryczne części przewodzących dostępnych z uziemionym punktem układu sieci (w układach prądu przemiennego, uziemionym punktem układu sieci jest zwykle punkt neutralny, lub – jeżeli punkt neutralny nie jest dostępny – przewód liniowy).
Dalsza(-e) litera(-y), jeżeli występują – Powiązanie przewodu neutralnego z przewodem ochronnym:
S = funkcję ochronną zapewnia przewód oddzielony od przewodu neutralnego lub uziemionego przewodu liniowego (albo uziemionego przewodu fazowego w układzie sieci prądu przemiennego).
C = funkcje: neutralna i ochronna zespolone w jednym wspólnym przewodzie (przewód PEN).
Tabela 1312.2.1 Układy TN
312.2.1.1 Układy z pojedynczym źródłem
Układy sieci TN mają jeden punkt bezpośrednio uziemiony przy źródle, a części przewodzące dostępnej in- stalacji są łączone z tym punktem za pomocą przewodów ochronnych. W zależności od powiązania przewodu neutralnego z przewodem ochronnym wyróżnia się trzy następujące rodzaje układu sieci TN:
UWAGA: Odnośnie do symboli, patrz objaśnienie podane w 312.2.
Rysunek 31A1 – Układ TN-S z oddzielnym przewodem neutralnym i ochronnym na całej jego długości.UWAGA: W instalacji może być zapewnione dodatkowe uziemienie PE.
Układ TN-C-S, w którego części funkcje przewodu neutralnego i ochronnego pełni jeden wspólny przewód (przykłady są podane na Rysunku 31B1 i w A.1, na Rysunkach A.31B2 i A.31B3).
UWAGA: Odnośnie do symboli, patrz objaśnienie podane w 312.2.
Rysunek 31B1 – Układ TN-C-S 3-fazowy, 4-przewodowy, w którym PEN – w określonym miejscu instalacji – jest rozdzielony na PE i NFunkcje przewodu neutralnego i ochronnego w części układu pełni jeden wspólny przewód
UWAGA: W instalacji może być zapewnione dodatkowe uziemienie PEN lub PE
Układ TN-C: w którym na całej długości funkcje przewodu neutralnego i przewodu ochronnego pełni jeden wspólny przewód (patrz Rysunek 31C1).
UWAGA: Odnośnie do symboli, patrz objaśnienie podane w 312.2.
Rysunek 31C1 – Układ TN-C z jednym wspólnym przewodem pełniącym na całej długości funkcje przewodu neutralnego i ochronnego.UWAGA: W instalacji może być zapewnione dodatkowe uziemienie PEN
312.2.1.2 Układy wieloźródłowe
W przypadku niewłaściwego projektu instalacji, tworzącej część układu TN z wieloma źródłami, część prądu roboczego może płynąć nieprzewidzianymi drogami. Prąd ten może powodować
Układ pokazany na Rysunku 31D1 jest układem, w którym drugorzędne częściowe prądy robocze płyną przez nieprzewidziane drogi. Podstawowe zasady projektowe pokazane na Rysunku 31D1 od a) do d) są zamiesz- czone w objaśnieniach pod Rysunkiem 31D1 (dalszy przykład dotyczący zastosowań bez przewodu N, przed- stawiono w A.1, Rysunek A.31D2).
Oznakowanie przewodu PE powinno być zgodne z EN 60446.
Każda rozbudowa układu powinna być brana pod uwagę z uwagi na prawidłowe działanie środków ochrony.
Rysunek 31D1 – Układ wieloźródłowy TN-C-S z oddzielnym przewodem ochronnym i przewodem neutralnym do odbiornika.Objaśnienia
a) Nie dopuszcza się żadnego bezpośredniego połączenia ani punktu neutralnego transformatora, ani punktu gwiazdowego generatora z ziemią.
b) Przewód połączenia sprzęgającego albo pomiędzy punktami neutralnymi transformatorów, albo między punktami gwiazdowymi generatora powinien być izolowany. Funkcja tego przewodu jest taka jak PEN; jednak nie powinien być on przyłączony do odbiornika.
c) Powinno być zapewnione tylko jedno połączenie pomiędzy wzajemnie połączonymi punktami neutralnymi źródeł a PE. Połączenie to powinno być usytuowane wewnątrz głównego zespołu aparatury rozdzielczej.
d) W instalacji może być zapewnione dodatkowe uziemienie PE.
312.2.2 Układy TT
312.2.2.1 Układy jednoźródłowe
Układ sieci TT ma jeden punkt bezpośrednio uziemiony, a części przewodzące dostępnej instalacji są przy- łączone do uziomów niezależnych elektrycznie od uziomu układu zasilania. (patrz Rysunek 31E1 i w A.2, Rysunek A.31E2):
Rysunek 31E1 – Układ TT z oddzielnym przewodem neutralnym i przewodem ochronnym wzdłuż całej instalacjiUWAGA: W instalacji może być zapewnione dodatkowe uziemienie PE.
312.2.2.2 Układy wieloźródłowe
W przypadku niewłaściwego projektu instalacji, tworzącej część układu TT z wieloma źródłami, część prądu roboczego może płynąć nieprzewidzianymi drogami. Prąd ten może powodować
Układ pokazany na Rysunku 31F1 jest układem, w którym drugorzędne częściowe prądy robocze płyną przez nieprzewidziane drogi. Podstawowe zasady projektowe pokazane na Rysunku 31F1 od a) do c) są zamiesz- czone w objaśnieniach pod Rysunkiem 31F1.
Oznakowanie przewodu PE powinno być zgodne z EN 60446.
Każda rozbudowa układu powinna być brana pod uwagę z uwagi na prawidłowe działanie środków ochrony.
W przypadku zasilania instalacji z wieloźródłowego układu TT zaleca się, aby punkty gwiazdowe różnych źró- deł były, ze względu na EMC, połączone wzajemnie i przyłączone do ziemi centralnie w jednym tylko punkcie; patrz Rysunek 31F1.
Rysunek 31F1 – Zasilanie instalacji w wieloźródłowym układzie TT z przyłączeniem do ziemi punktów gwiazdowych w tym samym punkcieObjaśnienia
a) Nie dopuszcza się żadnego bezpośredniego połączenia ani punktu neutralnego transformatora, ani punktu gwiazdowego generatora z ziemią.
b) Przewód połączenia sprzęgającego albo pomiędzy punktami neutralnymi transformatorów albo między punktami gwiaz- dowymi generatora powinien być izolowany. Przewód działa jak przewód PEN i może być on tak samo oznakowany, jednak nie powinien być przyłączony do odbiornika prądowego i powinno być dołączone do niego lub w jego pobliżu ostrzeżenie o tym zjawisku.
c) Powinno być zapewnione tylko jedno połączenie pomiędzy wzajemnie połączonymi punktami neutralnymi źródeł a PE. Połączenie to powinno być usytuowane wewnątrz głównego zespołu aparatury rozdzielczej.
312.2.3 Układ IT
Układ sieci IT ma wszystkie części czynne odizolowane od ziemi albo jeden punkt przyłączony przez impedancję do ziemi. Części przewodzące dostępnej instalacji elektrycznej są uziemione niezależnie albo zbiorowo, albo są przyłączone do uziemienia układu sieci zgodnie z 413.1.5 w HD 60364-4-41 (patrz Rysunek 31G1 i w A.3, Rysunki A.31G2, A.31G3 i A.31G4):
Rysunek 31G1 – Układ IT z wszystkimi częściami przewodzącymi dostępnymi wzajemnie połączonymi za pomocą zbiorowo uziemionego przewodu ochronnegoUWAGA: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PE.
1) Układ może być połączony z ziemią przez dostatecznie dużą impedancję. Połączenie to może być wykonane na przy- kład: przy punkcie neutralnym, sztucznym punkcie neutralnym lub przewodzie liniowym.
2) Przewód neutralny może być lub może nie być rozprowadzony.
312.2.4 Układy DC
Typ uziemienia dotyczący układów prądu stałego (d.c.).
Tam gdzie następujące Rysunki 31H do 31K pokazują uziemienie jednego bieguna w dwuprzewodowym ukła-dzie prądu stałego, tam decyzja, czy uziemić biegun dodatni, czy ujemny powinna opierać się na warunkach eksploatacyjnych lub innych względach – na przykład unikania wpływów korozji na przewody liniowe i układy uziemiające.
312.2.4.1 Układ TN-S
Uziemiony przewód liniowy, na przykład L-, jak pokazano na Rysunku 31H1, lub uziemiony przewód punktu środkowego M, jak pokazano w A.4 na Rysunku A.31H2, jest oddzielony od przewodu ochronnego wzdłuż całej instalacji.
Rysunek 31H1 – Układ TN-S prądu stałego (d.c.)UWAGA: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PE
312.2.4.2 Układ TN-C
Funkcje uziemionego przewodu liniowego, na przykład L-, i przewodu ochronnego są zespolone – jak pokazano na Rysunku 31J1 – w jednym pojedynczym przewodzie PEL na całej długości instalacji, lub funkcje uziemionego przewodu środkowego M i przewodu ochronnego są zespolone – jak pokazano w A.4 na Rysunku A.31J2 – w jednym pojedynczym przewodzie PEM na całej długości instalacji.
Rysunek 31J1 – Układ TN-C prądu stałego (d.c.)UWAGA: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PEL
312.2.4.3 Układ TN-C-S
Funkcje uziemionego przewodu liniowego, na przykład L-, i przewodu ochronnego są zespolone – jak pokaza- no na Rysunku 31K1, – w jednym pojedynczym przewodzie PEL w części instalacji, lub funkcje uziemionego przewodu środkowego M i przewodu ochronnego są zespolone – jak pokazano w A.4 na Rysunku A.31K2 – w jednym pojedynczym przewodzie PEM w części instalacji.
Rysunek 31K1 – Układ TN-C-S prądu stałego (d.c.)UWAGA: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PE.
312.2.4.4 Układ TT
Rysunek 31L1 – Układ TT prądu stałego (d.c.)UWAGA 1: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PE. UWAGA 2 Przykład z przewodem PEM pokazuje w A.5, Rysunek A.31L2N1).
312.2.4.5 Układ IT
Rysunek 31M1 – Układ IT prądu stałego (d.c.)Układ może być połączony z ziemią przez dostatecznie dużą impedancję.
UWAGA 1: W instalacji może być przewidziane dodatkowe uziemienie PE. UWAGA 2 Przykład z przewodem PEM pokazuje w A.6, Rysunek A.31M2.
313.1 Postanowienia ogólne
313.1.1 Stosując obliczenia, pomiary, wywiad lub sprawdzanie, należy ustalić charakterystyczne cechy zasi-lania z dowolnego źródła lub zasilań oraz, gdzie to właściwe, normalny zakres poniższych cech:
Wymienione cechy powinny być potwierdzone dla zewnętrznego źródła zasilania i określone dla własnego źródła zasilania. Wymagania te mają jednakowe zastosowanie dla głównych źródeł zasilania, źródeł zapewniających bezpieczeństwo eksploatacji i źródeł zasilania rezerwowego.
313.2 Źródła zasilania instalacji bezpieczeństwa i układów rezerwowych
Tam gdzie wymagane jest zapewnienie instalacji bezpieczeństwa, na przykład przez władze zainteresowane pożarowymi środkami ostrożności i innymi warunkami dotyczącymi nagłej ewakuacji zabudowań, i/lub gdzie osoba opracowująca specyfikację instalacji powinna zapewnić źródła rezerwowego zasilania, tam cechy charakterystyczne źródeł zasilania instalacji bezpieczeństwa i/lub układów rezerwowych powinny być ustalane oddzielnie. Tego typu źródła zasilania powinny mieć odpowiednią dla specyfiki działania: moc, niezawodność, dane znamionowe i właściwy czas przełączania.
Dalsze wymagania, dotyczące źródeł zasilania instalacji bezpieczeństwa, patrz dalej Rozdział 35 i w IEC 60364-5-55, Rozdział 556. W niniejszej normie nie podano szczegółowych wymagań dla układów zasilania rezerwowego.
314 Podział instalacji
314.1 Każda instalacja powinna być podzielona na oddzielne obwody, jeżeli są potrzebne, aby
314.2 W częściach instalacji, które wymagają oddzielnego sterowania, powinny być przewidziane osobne obwody rozdzielcze, tak aby na te obwody nie mogły oddziaływać uszkodzenia, powstające w innych obwodach.
UWAGA: Rozdział ten został przeniesiony do HD 60364-5-51.
33.1 Kompatybilność cech charakterystycznych
Należy określić charakterystyczne cechy wyposażenia mogące wywierać szkodliwy wpływ na inne wyposaże- nie elektryczne lub na inne instalacje albo powodować prawdopodobne pogorszenie zasilania, na przykład dla koordynacji z zainteresowanymi stronami. Cechy te obejmują na przykład:
Kompatybilność elektromagnetyczna
Całe wyposażenie elektryczne powinno spełniać odpowiednie wymagania kompatybilności elektromagnetycznej (EMC) i powinno pozostawać w zgodzie ze stosownymi normami EMC.
Planista i projektant instalacji elektrycznej powinien zwrócić uwagę na środki redukcji skutków zaburzeń od napięć indukowanych i zakłóceń elektromagnetycznych (EMI).
Środki te są podane w IEC 60364-4-44.
Celem umożliwienia osiągnięcia założonego czasu użytkowania instalacji elektrycznej należy ustalić częstość i zakres jej konserwacji. Sprawy związane z konserwacją instalacji elektrycznej powinny być uzgadniane z osobami odpowiedzialnymi za jej prawidłowe działanie. Przy określaniu zasad konserwacji należy uwzględ- niać wymagania zawarte w HD 60364, Części od 4 do 6, tak aby w założonym okresie eksploatacji instalacji elektrycznej:
35.1 Postanowienia ogólne
UWAGA 1: Potrzeby dotyczące instalacji bezpieczeństwa i ich charakter są często ustalane przez ustawowe instytucje, których wymagania muszą być przestrzegane.
UWAGA 2: Przykłady instalacji bezpieczeństwa są następujące: oświetlenie ewakuacyjne, systemy alarmu pożarowego, instalowanie pomp przeciwpożarowych, dźwigi dla brygad strażackich, urządzenia wyciągowe dymu i ciepła.
Za źródła do zasilania instalacji bezpieczeństwa uznaje się:
35.2 Klasyfikacja
Instalacja bezpieczeństwa jest:
Samoczynne zasilanie jest klasyfikowane w zależności od czasu przełączenia, w następujący sposób:
Każdy obwód należy poddać ocenie pod względem potrzeby zapewnienia ciągłości obsługi uznawanej za niezbędną podczas zamierzonego czasu użytkowania instalacji. Należy rozważyć następujące cechy charakterystyczne:
Zapraszamy do wysłuchania 30. odcinka podcastu Pewny Lokal.
Dowiedz się, jak zaoszczędzić czas i nerwy na odbiorze technicznym.
Działamy na terenie całej Polski.
Możemy wykonać odbiór mieszkania w dowolnym terminie.
Audyty wykonują przeszkoleni inżynierowie i inspektorzy.
Ustandaryzowane odbiory mieszkań według sprawdzonego schematu.
Doświadczenie z setek audytów technicznych i prawnych w jednym miejscu.
Zobacz, z jakimi przykładowymi problemami spotkał się inżynier Karol podczas odbiorów nieruchomości
Audyt nieruchomości to nie tylko równe posadzki i bezpieczne instalacje.
Kliknij na ikonę 
żeby dowiedzieć się
więcej o usłudze!
797 014 014
Rezerwuj usługę
