Artykuł analizuje problematykę odpłatności za polskie normy budowlane, które są przywoływane w rozporządzeniach ministerialnych jako obowiązkowe. W ramach protestu przeciwko ograniczaniu jawności prawa, publikujemy pełną treść normy PN-HD 60364-5-51:2011 określającej zasady poprawnego doboru i montażu urządzeń elektrycznych w obiektach budowlanych.
W Polsce obowiązuje żelazna zasada: ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi. Obywatel ma obowiązek stosować się do przepisów, a państwo ma obowiązek umożliwić mu ich bezpłatne poznanie. Jednak w polskim systemie prawnym istnieje niebezpieczna "szara strefa" – normy techniczne. Aby przełamać tę barierę, udostępniliśmy zbiór wykupionych przez nas norm budowlanych, z których każdy może teraz skorzystać bezpłatnie. O tym, dlaczego zdecydowaliśmy się na ten krok i jakie ma on znaczenie dla praworządności, opowiada dr Piotr Semeniuk w 30. odcinku podcastu.
Norma PN-HD 60364-5-51:2011, dotycząca doboru i montażu wyposażenia elektrycznego, nie jest jedynie dobrowolną wskazówką dla pasjonatów. Jest ona fundamentem bezpiecznego użytkowania energii elektrycznej. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, stosowanie norm z grupy PN-HD 60364 jest obowiązkowe przy projektowaniu i budowie instalacji w każdym budynku w kraju.
Dlaczego zatem dostęp do wiedzy o tym, jak bezpiecznie montować gniazda, rozdzielnice czy przewody, kosztuje?
Problem płatnego dostępu do bezpieczeństwa
Obecnie Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) traktuje normy jak produkt rynkowy, sprzedając dostęp do nich za niemałe kwoty. Uważamy, że jest to sytuacja niedopuszczalna z kilku powodów:
1. Normy to prawo techniczne: W momencie, gdy rozporządzenie (akt prawny) odwołuje się do konkretnej normy, staje się ona integralną częścią systemu prawnego. Ukrywanie zasad montażu instalacji za płatną barierą to uderzenie w zasady demokratycznego państwa prawnego.
Kupujesz lub sprzedajesz nieruchomość?
Uniknij kosztownych błędów! W 60 sekund odpowiedz na 5 prostych pytań, a my powiemy Ci, na co uważać!
2. Bariera dla specjalisty i inwestora: Inżynier, student, a przede wszystkim właściciel domu, który chce zweryfikować, czy elektryk nie wykonał instalacji w sposób zagrażający życiu, musi zapłacić za dostęp do wytycznych. To prywatyzacja zysków z wiedzy, która powinna służyć bezpośrednio bezpieczeństwu publicznemu i ochronie przeciwpożarowej.
3. Brak transparentności: Wykonawcy często korzystają z faktu, że inwestor nie zna treści norm dotyczących np. wpływów zewnętrznych (klasyfikacja kodów AA do AS). Darmowy dostęp do tych danych to jedyne narzędzie, które pozwala realnie kontrolować jakość i bezpieczeństwo oddawanych do użytku budynków.
Publikując poniższe wytyczne wynikające z normy, przywracamy jawność standardom, które bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo Twoje, Twojej rodziny i Twojego mienia.
Niniejsza część normy PN-HD 60364 dotyczy doboru wyposażenia i jego montażu. Podano w niej wspólne wymagania dotyczące środków ochrony dla zapewnienia bezpieczeństwa, warunki prawidłowego działania dla przewidywanego użytkowania instalacji oraz wymagania odpowiednie do przewidywanych wpływów zewnętrznych.
Każda część urządzenia powinna być dobrana i zainstalowana tak, aby była zgodna z wymaganiami wymienionymi w odpowiednich punktach tej części HD 60364 i odpowiednimi postanowieniami w innych częściach HD 384/60364.
511.1 Postanowienia ogólne
Każda część urządzenia powinna być zgodna z odpowiednią Normą Europejską (EN) lub z Dokumentem Harmonizacyjnym (HD) lub normą krajową wprowadzającą HD. W przypadku braku odpowiedniej normy EN lub HD, wyposażenie powinno być zgodne z odpowiednią normą krajową. W innych przypadkach, na postawie decyzji komitetów krajowych, zalecenia mogą być oparte albo na normach IEC, które nie zostały aprobowane w CENELEC, albo na normach krajowych innych państw. Jeżeli nie ma mających zastosowanie norm, dane urządzenie powinno być dobrane na podstawie specjalnego porozumienia zawartego pomiędzy sporządzającym dokumentację a wykonawcą instalacji.
511.2 Dodatkowe wymagania dotyczące deklaracji producenta
Jeżeli nie ma odpowiednich norm dotyczących danego urządzenia (np. nowo opracowanego produktu), wytwórca powinien dostarczyć sporządzającemu dokumentację instalacji lub wykonawcy pełną jego dokumentację i niezbędne wyniki badań, zgodnie z odpowiednimi przepisami.
512 Warunki pracy i wpływy zewnętrzne
512.1 Warunki pracy
512.1.1 Napięcie
Urządzenie powinno być dobrane do napięcia nominalnego (wartość skuteczna przy prądzie przemiennym) danej części instalacji. Jeżeli w układzie IT prowadzony jest przewód neutralny, urządzenie włączone między przewód liniowy i neutralny powinno mieć izolację na napięcie międzyprzewodowe.
UWAGA W przypadku niektórych urządzeń może okazać się konieczne uwzględnienie napięcia najwyższego i/lub najniższego, mogących wystąpić podczas eksploatacji.
512.1.2 Prąd
Urządzenie należy dobrać do prądu obliczeniowego (wartość skuteczna przy prądzie przemiennym), który ma płynąć w warunkach normalnej pracy. Urządzenie powinno być także zdolne do przewodzenia prądu, który może płynąć w warunkach zakłóceniowych, w czasie określonym na podstawie charakterystyki urządzeń zabezpieczających.
512.1.3 Częstotliwość
Jeżeli częstotliwość ma wpływ na właściwości urządzenia, znamionowa częstotliwość urządzenia powinna odpowiadać częstotliwości prądu w tym obwodzie.
512.1.4 Moc
Każdy element wyposażenia dobrany na podstawie jego charakterystyki mocowej powinien być odpowiedni do warunków normalnej pracy przy uwzględnieniu współczynnika jednoczesności.
UWAGA współczynnik jednoczesności (IEV 691-10-03) – wyrażany wartością liczbową lub procentową – jest stosunkiem mocy maksymalnej pobieranej jednocześnie w określonym czasie przez grupę elektrycznych urządzeń lub odbiorców do sumy maksymalnych mocy zapotrzebowanych.
512.1.5 Kompatybilność
Jeżeli podczas instalowania wyposażenia nie zostaną zastosowane odpowiednie środki ostrożności, to wszystkie urządzenia powinny być tak dobrane, aby podczas normalnej pracy, łącznie z czynnościami łączeniowymi, nie powodowały szkodliwego oddziaływania ani na inne urządzenia, ani na źródło zasilania.
UWAGA Informacja o parametrach branych pod uwagę podana jest w HD 60364-4-444.
512.1.Z1 Znamionowe napięcie udarowe wytrzymywane
Urządzenie powinno być dobrane tak, aby jego napięcie udarowe wytrzymywane było co najmniej równe spodziewanemu przepięciu w danym punkcie instalacji, jak zdefiniowano w HD 60364-4-443.
512.2 Wpływy zewnętrzne
Patrz Załącznik A i Załącznik ZA.
513 Dostępność
Wszystkie urządzenia, łącznie z oprzewodowaniem, powinny być tak skonstruowane, aby ułatwiać użytkowanie, dozór, konserwację i dostęp do połączeń. Takie ułatwienia nie powinny znacząco utrudniać montażu urządzenia w obudowie lub pomieszczeniu. Wyjątki są podane w HD 384.5.52:1995, 326.3.
514 Identyfikacja
514.1 Postanowienia ogólne
Do wskazania przeznaczenia urządzeń łączeniowych i sterujących powinny być przewidziane tabliczki lub inne stosowne środki identyfikacyjne, chyba że nie istnieje możliwość wystąpienia pomyłki. Tam gdzie działanie urządzeń łączeniowych i sterujących nie może być obserwowane przez obsługę i gdzie może to spowodować niebezpieczeństwo, odpowiedni wskaźnik, zastosowany zgodnie z EN 60073 i EN 60447, powinien być umieszczony w pozycji dogodnej do obserwacji przez obsługę.
514.2 Oprzewodowanie
Przewody powinny być tak ułożone lub oznakowane, aby mogły być zidentyfikowane podczas przeprowadzenia przeglądu, badań, napraw lub zmian w instalacji.
514.3 Identyfikacja przewodów
514.3.1 Postanowienia ogólne
Jeżeli nie jest to określone inaczej w 514.3.1.Z1 do 514.3.Z3, oznakowanie przewodów powinno być zgodne z EN 60446.
514.3.1.Z1 Przewód neutralny lub środkowy
Przewody neutralny lub środkowy powinny być oznakowane kolorem niebieskim na całej długości.
UWAGA Pewne rodzaje oprzewodowania, patrz 514.3Z2 do 514.3Z5.
514.3.1.Z2 Przewód ochronny
Przewód ochronny powinien być oznakowany kombinacją dwukolorową zielono-żółtą i ta kombinacja nie powinna być używana do innych celów. Izolowane przewody uziemiające i izolowane przewody połączeń wyrównawczych powinny być oznakowane tak jak przewody ochronne.
UWAGA Pewne rodzaje oprzewodowania, patrz 514.3.Z2, 514.3.Z3 i 514.3.Z5.
514.3.2 Przewody PEN, PEL i PEM
Przewody PEN, jeżeli są izolowane, powinny być oznakowane jednym z następujących sposobów:
− kolorami zielonym i żółtym wzdłuż całej ich długości, i dodatkowo, kolorem niebieskim na końcach przy zaciskach; lub
− kolorem niebieskim wzdłuż całej ich długości, i dodatkowo kolorami zielonym i żółtym na końcach przy zaciskach.
− Przewody PEL PEM powinny być, gdy są izolowane, oznaczone kolorami zielonym i żółtym wzdłuż całej długości i dodatkowo, kolorem niebieskim na końcach przy zaciskach.
UWAGA Przewiduje się, że wybór metody lub metod do oznakowania przewodów PEN będzie należał do komitetów krajowych, patrz Załącznik ZB.
514.3.Z1 Inne przewody
Inne przewody powinny być oznakowane kolorem lub liczbą z uwzględnieniem wymagań od 514.3.Z2 do 514.3.Z5.
514.3.Z2 Oznakowanie żył w wielożyłowych kablach i przewodach sznurowych
Oznakowanie izolowanych żył w sztywnych i giętkich kablach i przewodach sznurowych posiadających od 2 do 5 żył powinna być zgodna z HD 308, patrz Załącznik ZC. Przewody fazowe powinny być oznaczone wzdłuż całej długości, kolorami brązowym lub czarnym lub szarym, przewód neutralny kolorem niebieskim i przewód ochronny kombinacją dwukolorową zielono-żółtą.
Dla kabli i przewodów sznurowych mających od 2 do 5 żył, które są stosowane w obwodach pomocniczych lub sterowniczych, każda żyła powinna być oznaczona kolorem lub napisem. Dla kabli i przewodów sznurowych mających więcej niż 5 żył, każda żyła powinna być oznaczona kolorami lub liczbami zgodnie z EN 60446. Żyły oznaczone liczbami i wykorzystywane jako przewód ochronny lub przewód neutralny powinny być oznakowane, odpowiednio, kolorami zielono-żółtym lub niebieskim przy każdym zacisku. Żyły oznaczone numerami i wykorzystywane jako przewody PEN, PEL lub PEM powinny być oznakowane kolorem zielono-żółtym i niebieskim przy każdym zacisku.
W przypadku kabli i przewodów sznurowych posiadających od 2 do 5 żył, które są stosowane w obwodach pomocniczych i sterowniczych, niemających żyły oznaczonej kolorem niebieskim, jest dopuszczalne wykorzystanie jednego z przewodów, jako neutralnego.
514.3.Z3 Oznakowanie przewodów jednożyłowych i przewodów izolowanych
Przewody fazowe powinny być oznakowane wzdłuż całej ich długości kolorem brązowym lub czarnym lub szarym. Użycie jednego z tych kolorów dla wszystkich przewodów fazowych w obwodzie jest dopuszczalne. Pojedynczy kolor zielony lub żółty nie powinien być stosowany.
Powłoki kabli jednożyłowych i przewodów izolowanych zgodne z ich odpowiednią normą, które nie są dostępne z zielono-żółtą lub niebieską izolacją, np. ze względu na dużą powierzchnię przekroju, większą niż 16 mm2, mogą być wykorzystane jako:
− przewód ochronny, jeżeli oznakowanie zielono-żółte jest zastosowane przy każdym zacisku;
− przewody PEN, PEL i PEM, jeżeli oznakowanie zielono-żółte i oznakowanie niebieskie jest zastosowane przy każdym zacisku;
− przewód neutralny, jeżeli oznakowanie niebieskie jest zastosowane przy każdym zacisku.
UWAGA Zaleca się, aby oznakowanie było trwałe i niemożliwe do usunięcia lub zniszczenia podczas działania instalacji
514.3.Z4 Używanie niebieskich przewodów w niektórych zastosowaniach
W niektórych zastosowaniach, pod warunkiem że pomyłka nie jest możliwa i nie ma przewodu neutralnego, przewód niebieski może być użyty jako przewód fazowy lub do innych celów, z wyjątkiem zastosowania jako przewód ochronny.
514.3.Z5 Pominięcie identyfikacji
Identyfikacja za pomocą kolorów lub znakowanie nie są wymagane
− dla żył przewodów koncentrycznych,
− dla metalowej osłony lub opancerzenia kabla, jeżeli jest stosowana jako przewód ochronny ,
− dla gołych przewodów w przypadku, gdy trwałe oznakowanie nie jest możliwe ze względu na wpływy ze -
wnętrzne, np.wpływy agresywnych warunków atmosferycznych lub wilgotności,
− dla metalowych części konstrukcji lub zewnętrznych części przewodzących zastosowanych jako przewody
ochronne,
− dla części przewodzących dostępnych użytych jako przewód ochronny ,
− dla gołego oprzewodowania napowietrznego.
Oznaczenie kolorem nie jest wymagane dla płaskich przewodów giętkich bez osłony lub przewodów mających izolację z materiałów, które nie mogą być oznaczone kolorem, np. przewody z izolacją mineralną. Żyły tych przewodów, użyte jako przewody ochronne lub PEN, PEL i PEM lub przewody neutralne, powinny być przewidziane do znakowania odpowiednim kolorem (patrz 514.3.Z3, ostatni akapit) przy ich zaciskach.
514.4 Urządzenia ochronne
Urządzenia ochronne powinny być rozmieszczone i tak oznaczone, aby chronione obwody mogły być łatwo rozpoznawane; w tym celu powinny być odpowiednio zgrupowane w rozdzielnicy tablicowej.
514.5 Schematy i dokumentacja
514.5.1 Tam gdzie jest to niezbędne, powinny być – zgodnie z EN 61346-1 i normą wieloczęściową EN 61082
– zapewnione odpowiednie schematy, wykresy, rysunki lub tablice, zawierające w szczególności:
− typ i układ obwodów (punkty zasilanych odbiorów, liczbę i rozmiar przewodów, typ oprzewodowania);
− charakterystyki niezbędne do identyfikacji urządzeń pełniących funkcję zabezpieczeń, izolacji i łączenia
oraz ich lokalizację. Dla prostych instalacji przedstawione wyżej informacje mogą być podane na schemacie.
UWAGA Zaleca się, aby schematy i dokumenty zawierały następujące szczegółowe informacje:
− typ i przekrój przewodów;
− długość obwodów;
− rodzaj i typ zabezpieczeń;
− prąd znamionowy lub nastawienie zabezpieczeń;
− przewidywane prądy zwarciowe i moc zwarciowa zabezpieczeń.
Zaleca się, aby powyższe informacje obejmowały wszystkie obwody instalacji.
Jest zalecane, aby informacje te były aktualizowane po każdej modyfikacji instalacji. Zaleca się, aby rysunki i dokumenty wskazywały lokalizację każdego ukrytego urządzenia.
514.5.2 Zastosowane symbole powinny być dobrane z bazy danych IEC 60617.
515 Ochrona przed wzajemnymi szkodliwymi wpływami
515.1 Urządzenia powinny być tak dobrane i zainstalowane, aby uniknąć wszelkich szkodliwych oddziaływań między instalacją elektryczną a wszystkimi innymi instalacjami nieelektrycznymi.
Urządzenie niewyposażone w tylną płytę nie powinno być montowane na powierzchni montażowej, jeśli niespełnione są następujące wymagania:
– jest zastosowana ochrona przed przeniesieniem napięcia na powierzchnię montażową;
– jest przewidziana ogniowa izolacja między urządzeniem a palną powierzchnią montażową.
Jeżeli powierzchnia montażowa jest niemetalowa i niepalna, żadne dodatkowe środki nie są wymagane. Jeżeli tak nie jest, wymagania mogą być spełnione przez jeden z następujących środków:
– jeżeli powierzchnia montażowa jest metalowa, powinna być połączona z przewodem ochronnym wyrównawczym (PE) lub z przewodem ochronnym wyrównawczym, zgodnie z HD 60364-4-41 i HD 60364-5-54;
– jeżeli powierzchnia montażowa jest palna, wyposażenie powinno być oddzielone od niej przez odpowiednią warstwę materiału izolacyjnego mającego zapalność znamionową FH1 wg EN 60695.
515.2 Gdzie urządzenia przewodzące prądy różnego typu lub działające przy różnych napięciach są zgrupowane we wspólnym zestawie (takim jak rozdzielnice lub sterownice) i gdzie konieczne jest uniknięcie szkodliwych wpływów, tam wszystkie urządzenia należące do danego typu prądu lub do danego rodzaju napięcia powinny być skutecznie oddzielone od innych urządzeń.
515.3 Kompatybilność elektromagnetyczna
515.3.1 Wybór odporności i poziomów emisji
515.3.1.1 Poziomy odporności urządzenia powinny być selekcjonowane według oddziaływań elektromagnetycznych (patrz Tablica ZA.1), które mogą się pojawić, gdy jest ono przyłączone i uruchomione do normalnego użytkowania, z uwzględnieniem zamierzonego poziomu ciągłości pracy niezbędnego do wykonywania zadań.
515.3.1.2 Urządzenie powinno być dobierane z dostatecznie niskim poziomem emisji, tak aby nie mogło powodować elektromagnetycznych zakłóceń przez przewodzenie lub emisję w powietrzu w innym elektrycznym urządzeniu wewnątrz lub na zewnątrz budynku. Jeżeli jest konieczne, powinny być zastosowane środki osłabiające do minimum emisję (patrz HD 60364-4-44 w opracowaniu).
UWAGA: Zaleca się, aby przyrządy i urządzenia spełniały – o ile ich dotyczą – wymagania EN 55011, EN 55012, EN 55013, EN 55014-1, EN 55014-2, EN 55015, EN 55022 i norm IEC Komitetu Technicznego 77 (norma wieloczęściowa EN 61000).
516 Środki odnoszące się do prądów przewodu ochronnego
Aby zapewnić bezpieczeństwo i normalne użytkowanie urządzeń elektrycznych, należy zadbać, by generowane przez nie prądy w przewodzie ochronnym w normalnych warunkach pracy były kompatybilne z prądami przewidzianymi w projekcie instalacji elektrycznych. Dopuszczalne prądy przewodu ochronnego urządzeń są wymienione w EN 61140:2002, 7.5.2 i powinny być wzięte po uwagę, gdy informacje od producenta są niedostępne.
UWAGA1 Dla celów Rozdziału 516, prąd przewodu ochronnego jest prądem, który przepływa w przewodzie, gdy urządzenie jest nieuszkodzone i pracuje normalnie.
UWAGA 2 W celu uniknięcia niepożądanych zadziałań urządzenia różnicowoprądowego z powodu prądów w przewodzie ochronnym patrz IEC 60364-5-53, Rozdział 531.2.1.3.
UWAGA 3 Zaleca się, aby instalator poinformował właściciela instalacji, że najlepiej dobierać takie urządzenie, dla którego producent podaje informację o wartości prądu w przewodzie ochronnym. Aby uniknąć niepożądanego wyłączenia, zaleca się wybierane urządzenia z niższą wartością.
UWAGA 4 Wzmocnione przewody ochronne, patrz 543.7.
516.1 Transformator
W celu zmniejszenia prądów przewodu ochronnego w instalacji elektrycznej mogą być przedsięwzięte środki przez ograniczenie obszaru zasilanego z zastosowaniem transformatorów z oddzielnymi uzwojeniami.
516.2 Systemy sygnalizacyjne
Nie dopuszcza się jednoczesnego użycia jakiegokolwiek przewodu czynnego z przewodem ochronnym jako drogi powrotnej w obwodzie sygnalizacji.
UWAGA Stosowanie przewodów powrotnych w systemie DC, patrz wymagania HD 60364-5-54:2007, 543.5.1.
Zapraszamy do wysłuchania 30. odcinka podcastu Pewny Lokal.
Dowiedz się, jak zaoszczędzić czas i nerwy na odbiorze technicznym.
Działamy na terenie całej Polski.
Możemy wykonać odbiór mieszkania w dowolnym terminie.
Audyty wykonują przeszkoleni inżynierowie i inspektorzy.
Ustandaryzowane odbiory mieszkań według sprawdzonego schematu.
Doświadczenie z setek audytów technicznych i prawnych w jednym miejscu.
Zobacz, z jakimi przykładowymi problemami spotkał się inżynier Karol podczas odbiorów nieruchomości
Audyt nieruchomości to nie tylko równe posadzki i bezpieczne instalacje.
Kliknij na ikonę 
żeby dowiedzieć się
więcej o usłudze!
797 014 014
Rezerwuj usługę
