70 tys. zł do zwrotu za termomodernizację. Dlaczego beneficjenci Czystego Powietrza dostają wezwania?

Właściciel domu otrzymuje dotację, podpisuje umowę z wykonawcą i zgadza się na wypłatę zaliczki. Pieniądze trafiają do firmy, która ma wymienić ogrzewanie albo przeprowadzić termomodernizację. Po kilku miesiącach okazuje się, że prac nie wykonano, dokumenty są niekompletne lub wykonawca przestał odpowiadać.

Następnie przychodzi pismo z wojewódzkiego funduszu: umowa zostaje rozwiązana, a beneficjent ma zwrócić prawie 70 tys. zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia przekazania pieniędzy.

Taką sytuację opisano publicznie w listopadzie 2025 r. Wskazana kwota nie jest więc przypadkowym przykładem. Nie oznacza jednak, że każde wezwanie w Programie Czyste Powietrze opiewa na 70 tys. zł albo że wszystkie takie sprawy mają identyczne podstawy.

Wezwanie do zwrotu 70 tys. zł – co wydarzyło się w opisanej sprawie?

Według relacji medialnej beneficjentka otrzymała pismo o rozwiązaniu umowy oraz żądanie zwrotu blisko 70 tys. zł. Odsetki miały być naliczane od dnia wypłaty środków, czyli już od niemal roku.

Dotacja nie została wcześniej przelana właścicielce domu. Pieniądze trafiły bezpośrednio na konto wykonawcy. Firma pobrała środki, ale nie przeprowadziła prac. Beneficjentka miała dodatkowo przekazać przedsiębiorstwu około 30 tys. zł własnych oszczędności. Opis przypadku wezwania do zwrotu 70 tys. zł.

Oznacza to dwa różne problemy finansowe:

• utratę prywatnych pieniędzy przekazanych firmie,
• roszczenie funduszu dotyczące wypłaconej dotacji.

Kwot nie powinno się automatycznie sumować i nazywać jednym długiem. Pierwsza jest prywatnym roszczeniem wobec wykonawcy, a druga wynika z umowy dotacyjnej zawartej z funduszem. Do żądanej kwoty mogą dodatkowo dochodzić odsetki.

Wykres dotyczy jednego opisanego przypadku, a nie średniej dla całego programu. Nie uwzględnia odsetek, ponieważ w publikacji nie podano ich dokładnej wysokości.

Dlaczego fundusz żąda zwrotu od beneficjenta, skoro pieniądze otrzymał wykonawca?

To najważniejsze pytanie w sprawach dotyczących starego modelu prefinansowania.

W systemie funkcjonowały odrębne relacje prawne:

• beneficjent zawierał umowę o dofinansowanie z WFOŚiGW,
• beneficjent zawierał prywatną umowę z wykonawcą,
• zaliczka mogła zostać wypłacona bezpośrednio firmie.

Fundusz nie był stroną umowy wykonawczej. Wykonawca nie był natomiast stroną umowy dotacyjnej. Za wykonanie warunków dofinansowania formalnie odpowiadał beneficjent, nawet jeżeli nie otrzymał pieniędzy na własne konto.

Jeżeli inwestycja nie została wykonana albo nie można było potwierdzić jej prawidłowej realizacji, fundusz kierował wezwanie do strony umowy o dofinansowanie. Beneficjent musiał następnie sam dochodzić roszczeń od firmy.

Rządowy projekt ustawy pomocowej wprost wskazuje, że brak stosunku prawnego między wykonawcą a NFOŚiGW lub wojewódzkim funduszem prowadził do sytuacji, w której wezwania do zwrotu otrzymywali właściciele domów poszkodowani działaniem firm.

Najczęstsze przyczyny wezwania do zwrotu dotacji

Nie każde wezwanie oznacza oszustwo wykonawcy. Fundusz może zakwestionować dotację z różnych powodów.

Podstawę wezwania trzeba zawsze sprawdzać według regulaminu obowiązującego dla konkretnej umowy. Zasady Programu Czyste Powietrze wielokrotnie się zmieniały, dlatego aktualnego regulaminu nie można automatycznie stosować do inwestycji z 2023 albo 2024 r.

Wezwanie, rozwiązanie umowy i wyrok to nie to samo

Pismo z WFOŚiGW może zawierać:

• informację o stwierdzonych nieprawidłowościach,
• żądanie złożenia wyjaśnień,
• wezwanie do uzupełnienia dokumentów,
• oświadczenie o rozwiązaniu umowy,
• wezwanie do zwrotu wypłaconej kwoty,
• wyliczenie odsetek,
• informację o dalszych działaniach prawnych.

Samo wezwanie do zapłaty nie jest prawomocnym wyrokiem ani tytułem egzekucyjnym. Nie oznacza automatycznego zajęcia rachunku albo nieruchomości. Nie wolno go jednak ignorować.

Brak odpowiedzi może doprowadzić do:

• dalszego naliczania odsetek,
• rozwiązania umowy,
• skierowania sprawy do sądu,
• powstania dodatkowych kosztów,
• uzyskania przez fundusz tytułu wykonawczego,
• późniejszego postępowania egzekucyjnego.

Charakter pisma, termin i sposób obrony zależą od treści umowy oraz etapu postępowania.

Z czego może składać się żądane 70 tys. zł?

Kwota podana na pierwszej stronie pisma nie zawsze przedstawia całe zobowiązanie. Beneficjent powinien ustalić, czy obejmuje ona:

Kapitał dotacji

To kwota faktycznie wypłacona przez fundusz – beneficjentowi, wykonawcy albo bankowi.

Odsetki

WFOŚiGW może żądać odsetek liczonych od dnia przekazania środków. Trzeba sprawdzić:

• zastosowaną stopę,
• podstawę jej naliczenia,
• datę początkową,
• okres, za który naliczono odsetki,
• czy uwzględniono częściowe rozliczenie albo zwrot.

Nie należy samodzielnie zakładać konkretnej stopy, ponieważ podstawa naliczenia może zależeć od zapisów umowy i rodzaju środków.

Koszty postępowania

Na późniejszym etapie mogą pojawić się koszty sądowe, zastępstwa procesowego albo egzekucji. Nie powinno się ich jednak doliczać do długu, zanim rzeczywiście powstaną.

Prywatne zobowiązania wobec wykonawcy lub banku

Faktura firmy, kredyt oraz pożyczka nie są tym samym zobowiązaniem co zwrot dotacji. Właściciel może być jednocześnie w sporze z funduszem, wykonawcą i instytucją finansującą.

Infografika: co sprawdzić w wezwaniu do zwrotu 70 tys. zł?

Jak czytać wezwanie do zwrotu dotacji?

1. Sprawdź nadawcę i numer sprawy

Pismo powinno wskazywać właściwy WFOŚiGW, numer umowy oraz znak sprawy. Należy zachować kopertę lub elektroniczne potwierdzenie doręczenia.

Trzeba również uważać na fałszywe wezwania. Numer rachunku do wpłaty powinien zostać zweryfikowany bezpośrednio w funduszu, korzystając z danych kontaktowych ze strony instytucji, a nie wyłącznie z numeru znajdującego się w podejrzanym piśmie.

2. Ustal, której umowy dotyczy żądanie

Warto porównać wezwanie z:

• umową o dofinansowanie,
• aneksami,
• regulaminem właściwej edycji,
• wnioskiem o dotację,
• dyspozycją wypłaty zaliczki,
• wnioskami o płatność.

Istotna jest nie tylko data podpisania umowy, ale również wersja programu, z której przyznano dofinansowanie.

3. Znajdź konkretną przyczynę żądania

Samo stwierdzenie „naruszenie warunków programu” jest zbyt ogólne, aby przygotować odpowiedź. Trzeba ustalić:

• który warunek uznano za niespełniony,
• jakiego etapu dotyczy nieprawidłowość,
• na podstawie jakiego dokumentu ją stwierdzono,
• czy fundusz wcześniej wzywał do uzupełnienia,
• czy beneficjent miał możliwość poprawienia błędu.

Jeżeli przyczyna nie jest zrozumiała, należy wystąpić o jej szczegółowe wyjaśnienie.

4. Zweryfikuj kwotę i odsetki

Fundusz powinien przedstawić sposób obliczenia należności. Beneficjent musi porównać kwotę z historią wypłat.

Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy środki:

• wpłynęły na konto właściciela,
• zostały przelane wykonawcy,
• trafiły do banku,
• zostały częściowo rozliczone,
• zostały już w części odzyskane.

5. Sprawdź termin odpowiedzi

W piśmie mogą występować różne terminy: na zapłatę, złożenie wyjaśnień, uzupełnienie dokumentów albo zakwestionowanie stanowiska funduszu.

Nie należy zakładać, że rozmowa telefoniczna przedłuża termin. Jeżeli potrzebny jest dodatkowy czas, wniosek powinien zostać złożony pisemnie i przed jego upływem.

6. Ustal, kto faktycznie otrzymał pieniądze

Wyciąg albo potwierdzenie przelewu może być jednym z najważniejszych dowodów. Jeżeli dotacja została przekazana firmie, trzeba ustalić, kto podpisał dyspozycję oraz na podstawie jakiego pełnomocnictwa.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania?

Zabezpieczyć pełną dokumentację

Należy zgromadzić:

• umowę dotacyjną i aneksy,
• umowę z wykonawcą,
• pełnomocnictwa,
• audyt energetyczny,
• wnioski i załączniki,
• faktury,
• protokoły odbioru,
• świadectwo charakterystyki energetycznej,
• potwierdzenia przelewów,
• zdjęcia wykonanych lub niewykonanych prac,
• korespondencję z firmą i funduszem,
• reklamy oraz materiały sprzedażowe,
• nagrania, jeżeli zostały wykonane zgodnie z prawem.

Nie należy przekazywać jedynych oryginałów dokumentów. Do funduszu albo organów ścigania najlepiej składać kopie, zachowując potwierdzenie ich przekazania.

Wystąpić o dostęp do akt sprawy

Beneficjent powinien poprosić fundusz o kopie wszystkich dokumentów złożonych w jego imieniu. Może się okazać, że pełnomocnik wysłał wniosek, oświadczenie albo dyspozycję zaliczki bez rzeczywistej wiedzy właściciela.

Odpowiedzieć pisemnie przed terminem

Odpowiedź powinna zawierać:

• Numer umowy i sprawy.
• Chronologię zdarzeń.
• Informację o sposobie wyboru wykonawcy.
• Wyjaśnienie, gdzie trafiły pieniądze.
• Opis wykonanych i niewykonanych prac.
• Wskazanie dokumentów potwierdzających stanowisko.
• Konkretne żądanie, np. ponownej analizy, wyjaśnienia kwoty albo uwzględnienia niezawinionych okoliczności.

Nie ma jednego uniwersalnego wzoru odpowiedzi odpowiedniego dla każdej sprawy.

Wezwać wykonawcę do naprawienia sytuacji

W zależności od okoliczności może chodzić o:

• dokończenie robót,
• usunięcie wad,
• przekazanie dokumentacji,
• rozliczenie zaliczki,
• zwrot pieniędzy,
• zapłatę odszkodowania.

Przed rozwiązaniem umowy lub podpisaniem ugody warto sprawdzić, czy takie działanie nie utrudni późniejszego dochodzenia roszczeń.

Zgłosić podejrzenie przestępstwa

Zawiadomienie może być uzasadnione w przypadku podejrzenia:

• podrobienia podpisu,
• złożenia wniosku bez zgody,
• wyłudzenia zaliczki,
• poświadczenia nieprawdy,
• celowego niewykonania inwestycji,
• posłużenia się nierzetelnymi fakturami,
• działania na szkodę beneficjenta.

Do zawiadomienia należy dołączyć uporządkowane kopie dokumentów i wskazać, kto oraz kiedy otrzymał pieniądze.

Samo złożenie zawiadomienia nie oznacza jeszcze potwierdzenia winy wykonawcy. Na 21 sierpnia 2026 r. nie należy również zakładać, że automatycznie zatrzymuje ono naliczanie lub dochodzenie należności przez fundusz.

Czego nie robić po otrzymaniu wezwania?

Nie należy:

• wyrzucać koperty i dowodu doręczenia,
• ignorować terminu,
• opierać się wyłącznie na rozmowach telefonicznych,
• podpisywać uznania długu bez analizy,
• zawierać ugody podsuniętej przez wykonawcę bez konsultacji,
• przekazywać firmie oryginałów dokumentów,
• wycofywać zawiadomienia wyłącznie na podstawie kolejnych obietnic,
• zakładać, że projekt ustawy automatycznie anuluje należność,
• wykonywać przelewu na rachunek, którego nie zweryfikowano,
• czekać bezczynnie na zakończenie prac legislacyjnych.

Jeżeli termin jest bardzo krótki, lepiej złożyć wstępną odpowiedź i poinformować o kompletowaniu dokumentacji niż całkowicie pozostawić wezwanie bez reakcji.

Czy można zaskarżyć wezwanie?

Sposób podważenia roszczenia zależy od charakteru pisma i umowy. Wezwanie do zapłaty nie zawsze podlega takiemu samemu trybowi jak decyzja administracyjna.

Beneficjent powinien sprawdzić:

• czy pismo zawiera informację o możliwości złożenia wyjaśnień,
• czy umowa przewiduje procedurę reklamacyjną albo ugodową,
• czy fundusz wypowiedział umowę,
• czy sprawa trafiła do sądu,
• czy wydano już nakaz zapłaty,
• czy istnieje możliwość potrącenia, rozłożenia należności albo odroczenia terminu.

Jeżeli beneficjent otrzymał nakaz zapłaty z sądu, nie może odpowiadać na niego tak samo jak na zwykłe pismo funduszu. Wtedy konieczne jest pilnowanie terminu wskazanego w korespondencji sądowej.

Co z ustawą chroniącą poszkodowanych?

11 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o pomocy beneficjentom poszkodowanym w Programie Czyste Powietrze. Projekt wpłynął do Sejmu 13 sierpnia jako druk nr 3007.

Na 21 sierpnia 2026 r. przepisy nie weszły jeszcze w życie. Rządowy projekt przewiduje:

• tymczasowe wstrzymanie dochodzenia należności,
• zawieszenie spłaty po wszczęciu postępowania karnego,
• zwolnienie z obowiązku zwrotu po prawomocnym potwierdzeniu przestępstwa,
• możliwość umorzenia, odroczenia albo rozłożenia należności na raty,
• objęcie pomocą również spadkobierców,
• możliwość bezpośredniego dochodzenia pieniędzy od wykonawcy przez fundusz.

Pomoc ma dotyczyć przede wszystkim umów zawieranych według zasad obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Nie obejmie automatycznie każdego wezwania związanego z dowolną edycją programu. Projekt przyjęty przez Radę Ministrów, druk sejmowy nr 3007.

Czy wszystkie wezwania są uzasadnione?

Nie można z góry uznać, że każde wezwanie jest prawidłowe albo że każde stanowi błąd funduszu. Sprawy mogą różnić się zakresem dokumentów, zachowaniem beneficjenta i działaniami wykonawcy.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę między innymi na:

• wezwania przekraczające możliwości finansowe poszkodowanych,
• niewystarczającą ochronę prawną beneficjentów,
• nieterminowość działania funduszy,
• możliwość odebrania dofinansowania mimo wcześniejszej akceptacji przedsięwzięcia,
• konsekwencje działań wykonawców ponoszone przez właścicieli domów.

RPO podkreślił również potrzebę realnego wsparcia osób, które padły ofiarą nierzetelnych firm. Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich.

Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z każdej należności. Każde wezwanie wymaga ustalenia, czy naruszenie rzeczywiście wystąpiło, kto za nie odpowiadał i czy istnieje związek między działaniem wykonawcy a brakiem rozliczenia dotacji.

Jak obecna edycja programu ogranicza podobne sytuacje?

Od 31 marca 2025 r. wprowadzono dodatkowe zabezpieczenia:

• obowiązkowego operatora przy prefinansowaniu,
• ograniczenie zaliczki do 35% dotacji,
• obowiązkowy audyt energetyczny,
• świadectwo energetyczne po zakończeniu prac,
• limity kosztów kwalifikowanych,
• zasadę „jeden beneficjent – jeden budynek”,
• dodatkową kontrolę dokumentów i inwestycji,
• większy nadzór nad wypłatą kolejnych transz.

Rozwiązania zmniejszają ryzyko, ale go nie eliminują. Operator nie jest gwarantem prywatnej firmy, a audyt nie zastępuje kontroli jakości robót.

Wykonujemy audyty energetyczne pozwalające ustalić zakres modernizacji oraz parametry źródła ciepła przed zawarciem umowy wykonawczej. Dokument przygotowany niezależnie od sprzedawcy urządzeń może pomóc wykazać, czy firma zrealizowała prace zgodnie z rzeczywistymi potrzebami budynku.

Jak zapobiegać wezwaniom do zwrotu dotacji?

Przed rozpoczęciem inwestycji warto:

• Sprawdzić właściwą edycję programu.
• Nie podpisywać pustych formularzy ani załączników.
• Ograniczyć zakres pełnomocnictwa.
• Otrzymywać kopię każdego dokumentu składanego w imieniu beneficjenta.
• Wykonać audyt przed wyborem urządzeń.
• Porównać kilka ofert.
• Wpisać parametry materiałów i urządzeń do umowy.
• Powiązać płatności z odbiorem etapów.
• Sprawdzać faktury przed ich przekazaniem do funduszu.
• Dokumentować prace zdjęciami.
• Konsultować każdą zmianę zakresu.
• Kontrolować terminy programu niezależnie od zapewnień wykonawcy.
• Zachować wszystkie wiadomości i potwierdzenia.

Nie traktować dotacji jako pewnej do momentu prawidłowego rozliczenia.

Potrzebujesz przeprowadzić audyt energetyczny Twojej nieruchomości?

Zamów fachową pomoc specjalisty z Pewny Lokal!

• Nie da się sprawdzić mieszkania lub domu bez profesjonalnego, atestowanego (i drogiego!) sprzętu pomiarowego oraz znajomości norm.
• Audyt energetyczny pozwala uzyskać dofinansowanie na termomodernizację budynku.
• Specjaliści Pewnego Lokalu przeprowadzą rzetelny audyt energetyczny budynku. Gwarantujemy.

Gwarancja wyłapania niedociągnięć.
Doświadczeni inżynierowie.
Duża dyspozycyjność.

Zamów audyt

Potrzebujesz audytu energetycznego?

Zamów online

Karol, główny inżynier Pewny Lokal

Autor
Ewa Kosmalska

Pośredniczka nieruchomości wyspecjalizowana w inwestycjach w grunty, w których widzi ogromny potencjał. Niedawno ukończyła podyplomowe studia z zakresu zagospodarowania przestrzennego. Wie, gdzie szukać informacji o działkach zarówno inwestycyjnych, jak i na użytek prywatny. Pośredniczy w sprzedaży mieszkań i domów. W wolnych chwilach uczy się serbskiego.