Program Czyste Powietrze nie zadłuża automatycznie każdego beneficjenta, ale wcześniejsze zasady prefinansowania stworzyły mechanizm, w którym właściciel domu mógł odpowiadać za dotację wypłaconą nierzetelnemu wykonawcy. Problem obejmuje ponad 8 tys. umów z nierozliczonymi zaliczkami o wartości około 285 mln zł. Wyjaśniamy, jak powstaje zadłużenie, co zmieniono w aktualnej edycji i jak powinny działać osoby poszkodowane.
Miała być bezpłatna wymiana ogrzewania, ocieplenie domu i niższe rachunki. Przedstawiciel firmy obiecywał, że zajmie się dokumentacją, audytem, wnioskiem i rozliczeniem dotacji. Właściciel budynku miał jedynie podpisać umowę oraz pełnomocnictwo.
W części przypadków pieniądze trafiły do wykonawcy, ale remont nie został ukończony, prace wykonano wadliwie albo firma przestała istnieć. Gdy wojewódzki fundusz nie mógł rozliczyć dotacji, wezwanie do zwrotu środków otrzymywał beneficjent – nie wykonawca, który faktycznie dostał zaliczkę.
Obejrzyj rozmowę naszych pracowników o termowizji.
Nie był to margines dotyczący pojedynczych umów. Według danych rządowych liczba umów z nierozliczonymi zaliczkami przekracza 8 tys., a ich łączna wartość wynosi około 285 mln zł. Problem dotyczy przede wszystkim zasad obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r., a nie wszystkich dotacji udzielanych w aktualnej edycji programu. Dane Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Nie każda termomodernizacja z dotacją kończy się zadłużeniem. Setki tysięcy beneficjentów prawidłowo zakończyły i rozliczyły inwestycje. Nie można jednak pominąć konstrukcji, która w poprzednich edycjach przenosiła znaczną część ryzyka na właściciela domu.
W programie funkcjonowały obok siebie dwie umowy:
Wojewódzki fundusz nie był stroną umowy wykonawczej. Jeżeli pieniądze zostały przekazane firmie, ale przedsięwzięcie nie zostało wykonane zgodnie z programem, fundusz kierował roszczenie do strony umowy dotacyjnej, czyli właściciela domu.
Rządowy projekt ustawy pomocowej wskazuje, że nieprawidłowości obejmowały między innymi:
W takich przypadkach problem nie wynikał wyłącznie z nieostrożności mieszkańca. Umożliwiała go również konstrukcja, w której firma otrzymywała środki, natomiast odpowiedzialność wobec funduszu pozostawała przy beneficjencie.
Rząd szacuje, że problem może dotyczyć ponad 8 tys. rodzin. Wartość nierozliczonych zaliczek, w tym pieniędzy pobranych przez nierzetelnych wykonawców, wynosi około 285 mln zł.
Nie oznacza to, że każda z tych umów jest potwierdzonym przypadkiem przestępstwa. Wśród nierozliczonych spraw mogą występować różne sytuacje: od oszustwa i fałszowania dokumentów po spory o zakres robót, brak wymaganych załączników albo niedotrzymanie terminów.
Skala jest jednak wystarczająco duża, aby rząd przygotował specjalny projekt ustawy umożliwiającej zawieszanie i umarzanie niektórych należności.
Najczęściej nie prowadzi do tego jeden błąd, lecz połączenie kilku czynników.
Etap Mechanizm ryzyka Możliwy skutek finansowy Sygnał ostrzegawczy Oferta Obietnica remontu „całkowicie za darmo” Brak przygotowania na wkład własny i koszty niekwalifikowane Sprzedawca gwarantuje dotację przed sprawdzeniem budynku Pełnomocnictwo Firma uzyskuje szerokie prawo do działania Wniosek, zaliczka lub dokumenty składane bez kontroli właściciela Pełnomocnictwo nie określa czynności i terminu obowiązywania Audyt Dokument przygotowuje podmiot związany ze sprzedawcą Zakres prac dopasowany do oferty firmy, a nie potrzeb domu Audyt powstaje po wyborze urządzeń Zaliczka Pieniądze są przekazywane przed zakończeniem remontu Firma znika, upada albo nie wykonuje prac Wysoka płatność bez odbioru konkretnego etapu Realizacja Niezgodność z audytem, umową lub programem Obniżenie dotacji i koszt napraw Zamiana materiałów lub urządzeń bez pisemnej zgody Rozliczenie Brak faktur, protokołów lub wymaganego efektu Wstrzymanie wypłaty albo wezwanie do zwrotu Wykonawca nie przekazuje kompletnej dokumentacji Finansowanie Beneficjent zaciąga kredyt lub pożyczkę Raty pozostają mimo niewypłacenia dotacji Umowa kredytu zakłada pewną i szybką refundację
W aktualnej edycji programu zaliczka może wynieść maksymalnie 35% przyznanej dotacji. Prefinansowanie jest dostępne w podwyższonym i najwyższym poziomie wsparcia oraz wymaga udziału operatora.
Jeżeli przyznana dotacja wynosi 100 tys. zł, maksymalna zaliczka może wynieść 35 tys. zł. Pozostała część zostanie wypłacona dopiero po wykonaniu i prawidłowym rozliczeniu odpowiedniego zakresu prac. Aktualne zasady dotacji z prefinansowaniem.
Wykres pokazuje podział dotacji, a nie całkowitego kosztu inwestycji. Beneficjent może dodatkowo pokrywać:
Prefinansowanie ogranicza więc potrzebę posiadania pieniędzy na początku, ale nie oznacza, że właściciel domu nie potrzebuje żadnych własnych środków.
Dotacja nie jest gwarancją bezpłatnej inwestycji. Dofinansowanie dotyczy kosztów kwalifikowanych, obowiązuje do określonych limitów i jest wypłacane po spełnieniu warunków programu.
Firma nie może wiarygodnie zagwarantować pełnego sfinansowania remontu przed sprawdzeniem:
Obietnica „nic pan nie zapłaci” często powoduje, że właściciel nie analizuje kosztorysu i nie zabezpiecza rezerwy. Problem ujawnia się dopiero wtedy, gdy fundusz uznaje część wydatków za niekwalifikowane albo wykonawca wystawia dodatkową fakturę.
Pełnomocnictwo samo w sobie nie jest rozwiązaniem niebezpiecznym. Może ułatwić przeprowadzenie starszej lub mniej samodzielnej osoby przez formalności. Ryzyko powstaje, gdy dokument jest bardzo szeroki i pozwala wykonawcy na:
Pełnomocnictwo powinno wskazywać konkretne czynności, termin obowiązywania oraz zasady jego odwołania. Beneficjent powinien otrzymywać kopię każdego dokumentu złożonego w jego imieniu.
Szczególnie ryzykowne jest podpisanie pełnomocnictwa razem z nieprzeczytaną umową podczas pierwszej wizyty przedstawiciela handlowego.
Przyznanie dofinansowania nie oznacza, że fundusz zaakceptuje każdą cenę z faktury. Program stosuje maksymalne koszty kwalifikowane, a wojewódzkie fundusze mogą żądać wyjaśnień, jeżeli cena znacząco odbiega od warunków rynkowych.
Przykładowo wykonawca może wycenić określony zakres na 60 tys. zł, podczas gdy program uzna za kwalifikowane 40 tys. zł. Różnica nie znika. Jeżeli umowa wykonawcza zobowiązuje właściciela do zapłaty całej ceny, brakujące 20 tys. zł może pozostać po jego stronie.
Tak samo działa to w przypadku prac nieujętych w audycie, urządzeń niespełniających wymagań albo materiałów zamienionych bez odpowiedniego udokumentowania.
Wadliwa termomodernizacja może oznaczać nie tylko utratę części dotacji. Właściciel ponosi również koszty:
Szczególnie poważne konsekwencje może mieć zła kolejność prac. Montaż pompy ciepła przed ograniczeniem strat energii często prowadzi do przewymiarowania instalacji lub wysokiego zużycia prądu.
Wykonujemy audyty energetyczne, które pomagają ustalić kolejność modernizacji i parametry źródła ciepła przed podpisaniem umowy wykonawczej. Audyt nie chroni przed każdą nieuczciwą praktyką, ale ogranicza ryzyko zakupu urządzenia niedostosowanego do budynku.
Nie każde zadłużenie jest wynikiem oszustwa. Czasami prace zostały wykonane prawidłowo, ale wypłata dotacji się opóźnia.
Właściciel może mieć jednocześnie:
Samo złożenie wniosku o płatność nie zawiesza automatycznie terminu zapłaty wynikającego z umowy z firmą. Jeżeli wykonawca nie zgodzi się na odroczenie, może naliczać odsetki albo dochodzić należności.
Dlatego terminy płatności w umowie powinny być dopasowane do etapów robót i sposobu rozliczania dotacji. Nie powinny opierać się wyłącznie na zapewnieniu handlowca, że pieniądze „na pewno przyjdą w ciągu kilku dni”.
Od 31 marca 2025 r. obowiązują dodatkowe zabezpieczenia mające ograniczać wcześniejsze nadużycia. Są to przede wszystkim:
Zmniejszają one możliwość szybkiego przejęcia znacznej części dotacji przez nierzetelną firmę. Nie usuwają jednak całego ryzyka.
Operator nie jest gwarantem wykonawcy. Audytor nie odpowiada automatycznie za jakość robót. Obecność urządzenia na liście ZUM nie potwierdza rzetelności firmy montażowej. Beneficjent nadal podpisuje umowę z wykonawcą i powinien kontrolować inwestycję.
11 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o pomocy osobom poszkodowanym w Programie Czyste Powietrze. Projekt wpłynął do Sejmu 13 sierpnia jako druk nr 3007.
Na 21 sierpnia 2026 r. nie jest to jeszcze obowiązujące prawo. Nie można zatem zakładać, że długi beneficjentów zostały już automatycznie zawieszone albo umorzone. Projekt przyjęty przez Radę Ministrów, przebieg prac w Sejmie.
Projekt przewiduje między innymi:
W trudnej sytuacji życiowej możliwe miałoby być umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu albo rozłożenie jej na raty.
Jeżeli dotacja została wypłacona firmie, wojewódzki fundusz miałby uzyskać narzędzia do bezpośredniego dochodzenia od niej pieniędzy wraz z odsetkami.
Projekt obejmuje przede wszystkim umowy zawierane według zasad obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Pomoc nie będzie więc automatycznie dotyczyła każdego sporu związanego z programem.
Osoba poszkodowana powinna działać równolegle wobec wykonawcy i instytucji obsługujących dotację.
Należy zgromadzić:
Trzeba zachować również koperty i urzędowe potwierdzenia odbioru, ponieważ wskazują początek terminów na udzielenie odpowiedzi.
Beneficjent powinien zwrócić się do właściwego WFOŚiGW o informację:
Pozwala to ustalić, czy wykonawca albo pełnomocnik działał w granicach udzielonego umocowania.
Nie należy ignorować wezwania do zwrotu. Trzeba przedstawić chronologię zdarzeń, dokumenty oraz dowody wskazujące, że nieprawidłowość mogła powstać bez winy beneficjenta.
Samo poinformowanie funduszu nie gwarantuje umorzenia należności, ale brak reakcji może pogorszyć sytuację procesową.
Wezwanie powinno być pisemne i określać:
Przed odstąpieniem od umowy warto skonsultować jej zapisy, ponieważ nieprawidłowe rozwiązanie kontraktu może stworzyć dodatkowy spór.
Jeżeli istnieje podejrzenie fałszowania dokumentów, wyłudzenia pieniędzy, działania bez zgody albo celowego niewykonania inwestycji, sprawę należy zgłosić organom ścigania.
Na obecnym etapie samo zawiadomienie nie musi automatycznie zatrzymywać dochodzenia należności przez fundusz. Takie rozwiązanie ma dopiero wprowadzić procedowana ustawa.
Pomocy mogą udzielić:
NFOŚiGW opublikował także poradnik dla osób poszkodowanych.
Zakres termomodernizacji powinien wynikać ze stanu budynku, a nie z produktu, który firma chce sprzedać. Najbezpieczniej zlecić audyt przed wyborem wykonawcy i urządzeń.
Oferty powinny obejmować ten sam zakres, parametry materiałów oraz urządzeń. Porównywanie wyłącznie łącznej ceny może prowadzić do wyboru nieporównywalnych rozwiązań.
Warto zweryfikować:
Dokument powinien wskazywać konkretne czynności i okres obowiązywania. Nie należy podpisywać pełnomocnictwa zawierającego puste pola.
Umowa powinna określać:
UOKiK ostrzegał między innymi przed zapisami pozwalającymi firmie jednostronnie zmienić termin, cenę, model urządzenia albo ograniczyć odpowiedzialność za źle wykonane prace. Ostrzeżenia UOKiK dotyczące rynku OZE.
Kolejna płatność powinna następować po zakończeniu i sprawdzeniu określonego etapu. Samo dostarczenie materiałów nie zawsze oznacza prawidłowe wykonanie robót.
Do czasu prawidłowego zakończenia i rozliczenia inwestycji istnieje ryzyko zmniejszenia dofinansowania. Budżet powinien uwzględniać rezerwę oraz koszt ewentualnych poprawek.
Jeżeli konsument podpisał umowę poza lokalem firmy, zazwyczaj może odstąpić od niej w ciągu 14 dni. Gdy wizyta przedstawiciela w domu nie była wcześniej umówiona, termin może wynosić 30 dni.
Trzeba jednak uważać na żądanie natychmiastowego rozpoczęcia prac. Jeżeli przedsiębiorca prawidłowo poinformował o konsekwencjach, rozpoczęcie wykonywania usługi przed końcem terminu może wpłynąć na późniejsze rozliczenie odstąpienia. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia dokumentów i okoliczności zawarcia umowy.
Obejrzyj rozmowę naszych pracowników o termowizji.
Przekonaj się i obejrzyj rozmowę ekspertów.
Czy ten artykuł był pomocny?
Działamy na terenie całej Polski.
Możemy wykonać odbiór mieszkania w dowolnym terminie.
Audyty wykonują przeszkoleni inżynierowie i inspektorzy.
Ustandaryzowane odbiory mieszkań według sprawdzonego schematu.
Doświadczenie z setek audytów technicznych i prawnych w jednym miejscu.
Zobacz, na czym powinno polegać sprawdzenie stolarki okiennej podczas odbioru mieszkania.
797 014 014
Rezerwuj usługę
